10.01.2021, 14:17

Önyargı (Biz ve Onlar)

İnsan zihni temelde karşıtlıklar ekseninde düşünür. Bütün kültürlerde, insanları sevilen ve sevilmeyen kategorilere yerleştirme eğilimi vardır.Katı düşünce, ideoloji ve ön yargı birbiriyle yakından ilişkili durumlardır. Kapalı zihinler, katı ve kendilerininkinden farklı inanış ve düşüncelerin geçişine izin vermeyen zihinlerdir. Aslında düşman, çoğu zaman, kendi ruhumuzun karanlık taraflarını ve barbarlığını yansıttığımız kimsedir.

Önyargıda ilk basamak, gruplar oluşturmaktır: ‘Biz ve onlar’ dediğimiz anda, bizi kayırıp onları lanetleyeceğimiz bir iklim yaratmış oluruz.Kendi grubumuzu her şeye rağmen övülmeye, dışarıdaki grubu da yerilmeye layık buluruz.Zannederiz ki ‘zenciler birbirine benzer’ ve bizim dışımızdaki grup birbirinin aynı insanlardan oluşmaktadır. Stereotipler oluştururuz, belirli bir grubun üyelerinin kolayca tanımlanmasını sağlayan basmakalıp inanışlardır bunlar.Toplumda kaynakların bölüşümü konusunda bir maraza çıktığında, önyargılar çoğalır. Önyargı ve ayrımcılık buhran zamanlarında da tırmanır. Bir günah keçisi ilan etmek gerektiğinde, yolsuzluk, ahlaksızlık ve siyasi istikrarsızlık ülkeyi kasıp kavurduğunda, suçu üzerine yıkacak bir günah keçisi bulmak icap eder.

Jane Elliot, Iowa’da üçüncü sınıf öğretmeniydi. Hepsi kırsal kesimden beyaz Hıristiyan olan öğrencilerinin çok korunaklı bir ömür sürdüklerini ve dünyadan bîhaber olduklarını düşünüyordu. Onlara önyargı ve ayrımcılığın nasıl bir şey olduğunu, bizzat yaşatarak öğretmeye karar verdi. Bu amaca ulaşmak için, sınıfını göz rengi esasına dayalı olarak ikiye böldü.

Mavi gözlü çocukların kahverengi gözlü çocuklara göre daha üstün olduğunu söyledi: Bu çocuklar daha zeki, daha şirin, daha güvenilirdi.Kahverengi gözlü çocukların özel atkılar kullanmalarını, böylece daha alt grubun bir üyesi olarak hemen tanınmalarının mümkün olacağını söyledi. Ve mavi gözlü çocuklara bazı ayrıcalıklar verdi: Mavi gözlüler teneffüslerde daha uzun süre oynayabiliyor, kafeteryada ilave yemek alabiliyor, sınıfta da övülüyorlardı.

Öğretmen, kısacık bir sürede sınıfında önyargılı bir toplum mikrokozmosu yaratmıştı.Daha önce birbiriyle işbirliği yapan, dayanışma içindeki grup gitmiş, yerine birbirine iyi gözle bakmayan, aralarına bölünme tohumları ekilmiş iki rakip grup gelmişti. ‘Üstün’ mavi gözlü çocuklar kahverengi gözlü çocuklarla dalga geçiyor, onlarla oynamayı reddediyor, onları öğretmene şikâyet ediyor, onlar için yeni kısıtlama ve yasaklar getirilmesini istiyor ve hatta, onlarla okul bahçesinde yumruk yumruğa kavgaya tutuşuyorlardı. ‘Aşağı’ kahverengi gözlü çocuklar sıkılgan, çökkün ve keyifsiz hale gelmişlerdi. Bir gün içinde ders başarıları da düşmüştü. Ertesi gün öğretmen, göz rengiyle ilgili düşünceyi değiştirmeye karar verdi. Korkunç bir hata yaptığını, aslında üstün olanların kahverengi gözlü çocuklar olduğunu söyledi ve ‘alt’ grubu temsil eden atkıları mavi gözlü çocuklara verdi. İşler tersine dönmüştü.Kahverengi gözlüler büyük bir şevkle intikam aldılar.

Üçüncü gün, öğrenciler bunun bir oyun olduğunu öğrendiler. Bu öğrenciler, yirmi yıl sonra bir mezuniyet kutlamasında bir araya geldiklerinde, öğretmenlerinin yaptırdığı bu alıştırma sayesinde, daha az önyargılı ve ayrımcılığa karşı daha duyarlı bireyler olduklarını söylediler. Hepsi de bu deneyimi öğrencilik hayatlarının en çarpıcı eğitimi olarak hatırlıyordu.( Kemal Sayar; Yavaşla 297-298)

Peki önyargı ve ayrımcılığı nasıl önlemeli?Öncelikle yurttaşlar arasında denge ve adalet sağlayıcı bir aygıt olarak devletin, bu günahlardan uzak durması gerekir. Farklı dünya görüşlerinden insanların eşit koşullarda karşılaştığı, birbirine değdiği, birbirini anlamak için çaba harcadığı buluşmalar, önyargıyı azaltır.Göz rengimizin mavi veya kahverengi olması bizi birbirimize üstün kılmaz.Dünya görüşlerimizin şu veya bu olması da.

Bu topraklarda birbirimize hoşça bakarak yaşayabilmek için ‘kalpten kalbe giden yol’u diriltmemiz, ‘kibir ve önyargı’dan sıyrılarak yârenlik ve sohbeti ihya etmemiz gerekiyor. Siz ne dersiniz? (1ilhamifindik@gmail.com)

Yorumlar (0)
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
WhatsApp yerine hangi uygulamayı kullanmayı düşünüyorsunuz?
WhatsApp yerine hangi uygulamayı kullanmayı düşünüyorsunuz?
Namaz Vakti 16 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:46
Akşam 18:08
Yatsı 19:33